9. Ordu Müfettişi Mustafa Kemal Atatürk ’ün liderliğinde başlayarak Türk milletinin azmi ve kararıyla beraber bağımsızlıkla sonuçlanan Millî Mücadele’nin merkezi TBMM’nin açılışının 106. yılı kutlu olsun.
Son Osmanlı Mebusan Meclisi’nde Misak-ı Millî’nin kabul edilmesinin ardından, İtilaf Devletleri’nin 16 Mart 1920’de İstanbul’u işgal etmesiyle şehrin denetim ve kontrolü tamamen kaybedilmişti. Bunun üzerine Mustafa Kemal, yeni ve olağanüstü bir meclis için çalışmalarını başlattı. Milletin iradesini temsil edecek bu meclisin Ankara’da nerede açılacağı düşünülürken Ulus’ta imarı yarım kalmış, İttihat ve Terakki için kullanılması planlanan bina yeni merkez olarak belirlendi.
Binanın tamamlanmasında ilkokul inşaatlarından, halkın evlerinin çatılarıdan getirilen kiremitler kullanıldı; tahta sıralar, gaz lambaları ve iki odun sobasıyla bina toplantıya hazır hâle getirildi. İnşaatı tamamlayan Mimar Salim Bey’in çabasıyla meclis açılışa hazırlandı. Ancak elektrik olmadığı için kristal avize amacına hizmet edemedi.
23 Nisan 1920’de, Hacıbayram Camii’nde kılınan cuma namazı sonrası dualar edilip kurbanlar kesildi ve girişteki kurdele kesilerek Büyük Millet Meclisi açıldı. İlk oturum için 115 milletvekili içeri girdi. Meclisteki ilk konuşmayı, en yaşlı üye olan 75 yaşındaki geçici başkan Sinop Milletvekili Şerif Bey yaptı. Saat 13.45’te yaptığı konuşmada:
“Değerli milletvekilleri, İstanbul’un geçici kaydıyla yabancı kuvvetler tarafından işgal olunduğu ve bütün esaslarıyla hilafet makamı ve hükümet merkezinin istiklâlinin ortadan kaldırıldığı malumunuzdur. Bu vaziyete boyun eğmek, teklif olunan yabancı esaretini milletimizin kabul etmesi demekti. Ancak tam bağımsızlık ile yaşamak azminde olan ve ezelden beri hür ve bağımsız yaşayan milletimiz, esaret vaziyetini şiddetle ve katiyetle reddetmiş ve derhal vekillerini toplamaya başlayarak yüce meclisinizi vücuda getirmiştir. Bu yüce meclisin en yaşlı başkanı sıfatıyla ve Allah’ın yardımı ile milletimizin içeride ve dışarıda tam bağımsızlık içinde kaderini bizzat üstlendiğini ve idare etmeye başladığını bütün cihana ilan ederek Büyük Millet Meclisi’ni açıyorum.” demiştir.
24 Nisan 1920’de, ertesi gün saat 10.00’da 39 yaşındaki Ankara Milletvekili Mustafa Kemal’in konuşmasıyla toplantı yeniden başladı. “Sayın Milletvekilleri” diye başladığı konuşmasında, içinde bulunulan durumu açıklamak için konuyu üç bölüme ayırdı: Ateşkesten Erzurum Kongresi’ne kadar olan dönem, Erzurum Kongresi’nden İstanbul’un işgaline kadar olan süreç ve 16 Mart’tan o ana kadar olan gelişmeler. Açıklamalarının belgelere dayanacağını belirterek uzun sürecek konuşmasını başlattı. Sunduğu önerge ile meclis çalışmalarına yasama ve yürütme yetkilerini kullanarak başlanmasını sağladı. 110 milletvekilinin oyuyla meclis başkanı seçildi.
106 yıl önce yapılan bu konuşmalarla açılan TBMM, geçmişte olduğu gibi bugün de Türk milletinin iradesini temsil etmeye devam etmektedir. Zamanla değişip gelişen TBMM binası bugün de Ankara’nın Çankaya ilçesinde varlığını sürdürmektedir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi her yıl ekim ayının ilk günü çağrısız toplanır. Danışma Kurulu’nun önerisi üzerine Genel Kurulca başka bir karar alınmadıkça 1 Temmuz’da tatile girer ve bir yasama yılı içinde üç aydan fazla tatil yapılamaz.
Milletvekili genel seçim sonuçlarının Yüksek Seçim Kurulu tarafından ilanını takip eden üçüncü gün saat 14.00’te Meclis çağrısız toplanır. İlk birleşimde milletvekilleri and içerek göreve başlar. And içmeyen milletvekilleri, milletvekilliği haklarından yararlanamaz. İstifa eden, Türkiye Büyük Millet Meclisine seçilmeye engel bir suçtan dolayı hüküm giyen, kısıtlanan, üyelikle bağdaşmayan bir hizmeti sürdürmekte ısrar eden, meclis çalışmalarına özürsüz veya izinsiz olarak bir ay içinde toplam beş birleşim günü katılmayan milletvekilinin üyeliği; 136, 137 ve 138. maddelere göre düşer.
Siyasi parti grupları ve komisyonlar adına yapılan konuşmalar yirmi dakika, üyelerin konuşmaları ise on dakika ile sınırlıdır. İkinci konuşmalarda bu süre yarıya iner.
Tüm kurallara uyulmasının ardından Türk milletinin geleceğini etkileyen kararlar alınmak üzere meclis çalışmaları başlar. Genel Kurul salonu ve komisyon odalarına yalnızca yetkili kişiler girebilir, ziyaretçi girişleri belirli kurallara tabidir.
Meclisi ziyaret etmek isteyen vatandaşların genellikle bir milletvekilinin referansına ihtiyacı vardır. Bu işlem tamamlandıktan sonra güvenlik kontrollerinden geçilerek ziyaretçi kartı ile giriş yapılır. Ziyaretçi girişleri akşam saat 18.00’de sona erer.
Meclis binasında her milletvekiline kura ile bir oda tahsis edilir. Aynı katta farklı partilerden milletvekilleri bulunabilir. Odalarda “Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir.” sözünün yazılı olduğu tablo ve temsil edilen partinin kurucu liderinin fotoğrafı yer alır, geri kalan düzenleme milletvekiline aittir. Milletvekillerinin odası siyasi görüşlerinin tam anlamıyla yansıdığı yerler olarak değerlendirilebilir.
15 Temmuz darbe girişiminde meclise isabet eden bombanın tahrip ettiği yer o günden beri olduğu gibi korunuyor. TBMM’nin ana giriş kapısı olan protokol ve resmi törenlerde kullanılan sembolik önemi olan kapıya “Şeref Kapısı” denir. Buradan girildiğinde Genel Kurul salonuna açılan “Üzümlü Kapı” ile karşılaşılır. Genel Kurul salonundaki 16 büyük avize 16 Türk devletini temsil eder. Oturma düzeni, partilerin milletvekili sayılarına göre belirlenir. Yabancı temsilciler için ayrılmış bölüm sol tarafta yer alır. Genel Kurul toplantılarının yapıldığı salonda cumhurbaşkanının oturduğu koltuk diğer koltuklara göre daha büyük ve daha yüksek bir konumda yer alır.
Mustafa Kemal’in isteği doğrultusunda Genel Kurul salonunda kendi resmi bulunmaz. Çünkü burası milletin iradesinin temsil edildiği yerdir. Toplantılar TRT 3 Meclis TV’den saat 21:00' e kadar canlı yayımlanır, sonrasında Youtube’dan meclis toplantısı bitene kadar izlenebilir.
Milletvekilleri ve görevliler belirlenen kıyafet kurallarına uymak zorundadır. Genel Kurul Salonunda erkekler ceket ve pantolon kadınlar ise döpiyes kıyafet giyerler. Meclis iç tüzüğünde meclis kavgalarından türk vatandaşlarının gönderebileceği dilekçelere, milletvekillerinin devamsızlık ve izin günlerine, olağanüstü durumlardan disiplin kurallarına kadar tüm işleyişi ayrıntılı şekilde inceleyebilirsiniz.
Günümüzde TBMM haftada üç gün (Salı, Çarşamba ve Perşembe) çalışır. Öncesinde kontenjan sınırı olan parti grup toplantıları yapılır, ardından saat 15.00’te Genel Kurul çalışmaları başlar. Genel Kurulda gündem dışı konular, siyasilerin grup önerileri sonrada ilgili konular konuşulur. Kanun teklifleri önce genel görüşmelerle ele alınır, ardından maddeler tek tek görüşülür.
Sıklıkla merak edilen konulardan biri de Meclis yemekleridir. Türk mutfağının lezzetlerinin yanında sadece meclise özel olan Vişneli Tayfır tatlısını tatma imkanı elde edebilirsiniz.
