Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) verilerine göre meme kanseri dünya genelinde akciğer kanserinden sonra ikinci en sık görülen kanser türü olup hem gelişmiş hem gelişmekte olan ülkelerde kadınlarda en sık görülen kanser türüdür. Meme kanseri sistemik bir hastalık olup, günümüzde kronik hastalıklar arasında yer alıp, kadınlarda görülen kanser tipleri arasında birinci sırada yer almaktadır. Hayat boyu her 8 kadından birinin kansere yakalanma riski vardır.
Meme kanseri, meme dokusundaki hücrelerden gelişen kanserlerdir. Meme dokusunun herhangi bir yerinden kaynaklanabilir. Genetik yapıda çeşitli faktörlerin ve normal yaşlanmanın etkisiyle ortaya çıkan bozukluklar kansere neden olur. Ancak meme kanserlerinin sadece %15-20’lik kısmı ailesel ve genetik geçişlidir. Hem anne hem baba tarafında, birinci ve ikinci derecede yakınlarında meme kanseri olması önem arzetmektedir. Meme kanserlerinin %70-80’inde diğer nedenler ve risk faktörleri yer almaktadır.
Günümüzde meme kanserini kesin olarak önleyen bir yöntem mevcut değildir. Fakat düzenli yapılan muayene ve taramalar yardımıyla meme kanserine erken tanı konulduğu takdirde beklenen yaşam süresi uzatılabilmekte ve tamamen iyileşme sağlanabilmektedir. Meme kanseri taramasında erken tanı için önerilen ve birbirini tamamlayan üç yöntem vardır. Bunlar “Kendi Kendine Meme Muayenesi” (KKMM), “sağlık personeli tarafından yapılan klinik muayene” (KMM) ve “mamografidir”.
Risk Faktörleri
Kadın cinsiyet ve yaşlanma meme kanseri için en önemli risk faktörleridir.
İlk doğum yaşı: 30 yaşından sonra ilk doğumunu yapanlarda,18 yaş öncesinde ilk doğumunu yapanlara göre risk artmaktadır.
İlk adet yaşı: İlk adetini erken yaşlarda görenler (12 yaş ve altı) veya geç yaşta (16 yaş ve üzeri) görenlerde risk artmaktadır.
Menopoz yaşı: Menopoz bilindiği gibi kadının adetten kesildiği, doğurganlığının sona erdiği dönemdir. İleri yaşta (55 yaş ve üzeri) veya erken yaşta menopoza girme (45 yaş ve altı) meme kanseri riskini arttırmaktadır.
Radyasyon maruziyeti: Çocukluk dönemi ve ergenlik döneminde radyoterapi almış olmak ve yüksek doz radyasyona maruz kalmak riski artırmaktadır.
Emzirme: En az bir yıl süreyle emzirmenin koruyucu etkisinin olduğunu ve emzirme süresi arttıkça korunmanın arttığı çalışmalarla desteklenmektedir.
Doğum kontrol hapları: Doğum kontrol haplarının uzun süre kullanımı meme kanseri gelişim riskini arttırmaktadır. Bunun yanı sıra en az beş yıl süreyle bu ilaçların kullanılmasının kalın bağırsak, rahim ve over (yumurtalık) kanseri riskini azalttığı gösterilmiştir. 10 yıldan daha uzun süre kullanımlarda ve özellikle genç yaşta (20 yaş öncesinde) kullanmaya başlamakla meme kanseri, kalp krizi ve inme riski artmaktadır. Burada özellikle belirtilmesi gereken husus doğum kontrol hapıyla birlikte sigara içiminin ciddi sorunlara yol açabileceğidir. İkisi birlikte kalp hastalıkları ve inme riskini belirgin arttırmaktadır.
Menopoz sonrası hormon tedavisi: . Bu ilaçları 5 yıl ve daha uzun süre kullanan menopoz sonrası dönem kadınlarda meme kanseri ve rahim kanseri riski artabilmektedir.
Boy ve kilo: Uzun boylu kadınlarda meme kanseri riski artmaktadır. Menopoz sonrası dönemde aşırı kilolu beden kütle indeksi 30 ve üzeri olanlarda meme kanseri riski %30 artmaktadır.
Beslenme: Menopoz sonrası dönemde yağ oranı yüksek gıdalarla beslenme ile meme kanseri gelişimi arasında ilişki mevcuttur. Sebze ağırlıklı beslenmenin ise koruyucu etkisi vardır.
Spor yapmama ve sedanter yaşam: Meme kanseri riskini artırmaktadır. Haftada 1,5-2,5 saat tempolu yürümek meme kanseri riskini %18 oranında azaltmaktadır.
Sigara ve Alkol: Sigara kullanımı tüm kanserlerde olduğu gibi meme kanseri riskini artırmaktadır. Alkol tüketimi kadınlarda östrojen hormonu düzeylerini arttırdığı için kanser gelişim riskini arttırmaktadır.
Ailede meme kanseri öyküsü olması: Annesinde, anne tarafından akrabalarında, teyzesinde ve ve/veya kız kardeşinde meme kanseri olan kadınlarda meme kanseri gelişmesi riski normal toplumdan daha fazladır.
Sosyoekonomik düzey: Yüksek sosyoekonomik seviyede meme kanseri görülme sıklığı daha yüksektir. Düşük sosyoekonomik seviyede ise görülme sıklığı daha düşük olmakla birlikte mortalite (ölümcül olma) daha yüksektir
Korunma:
Bazı risk faktörleri kadının kontrolü altındadır. Genel sağlık durumunuzu koruma amaçlı dengeli beslenme, zayıflama veya kiloyu koruma, sigara içmeme, alkol kullanmama, düzenli egzersiz gibi faaliyetlerde riski azaltır ve korur. Stresten uzak durulması ve morali yüksek tutmak hem kansere yakalanmayı önler hem de varsa aksi bir durum tedaviyi olumlu yönde etkileyecektir.
Meme Kanserinin Belirtileri: Meme kanserinin en sık rastlanan belirtisi, memede ağrısız, zamanla büyüyen bir kitlenin hissedilmesidir. Ancak, hastaların çok azında ağrı da belirtilere eşlik edebilir. Daha nadir olarak memede çekintiler, deride kalınlaşma, şişlikler, deride tahriş ya da bozulmalar ve meme ucunun hassaslaşması ya da içe dönmesi de dahil olmak üzere meme ucu belirtileri yer almaktadır. Sanıldığının aksine ağrı ve kanlı akıntı ileri evrelerde ortaya çıkmaktadır.
Tanı:
Erken evrede meme kanserleri diğer kanser çeşitlerinde olduğu gibi ileri dönemlere gelene kadar belirgin bir belirti vermeyebilir. Erken teşhiste en önemli faktör, kişinin bu konuda bilinçlendirilmesidir.
Tarama:
20-40 yaş arası; Ayda bir kendi kendine meme muayenesi, iki yılda bir doktor tarafından klinik meme muayenesi
40-69 yaş arası; Ayda bir kendi kendine meme muayenesi, yılda bir klinik meme muayenesi, iki yılda bir mamografi çekilmesi gerekmektedir.
Ücretsiz tarama için aile hekiminize, Kanser Erken Teşhis Tarama ve Eğitim Merkezine (KETEM) veya ilgili sağlık kuruluşuna başvurabilirsiniz. Mamografide olağan dışı bir bulgu, doğrudan kanser tanısı anlamına gelmez; gerektiğinde ileri inceleme yapılır. Sonucunuzu mutlaka öğrenip önerilen kontrolü tamamlayın.
Erken tanı için en somut adım, yaşınıza ve riskinize uygun tarama takvimini aksatmamak ve memenizde fark ettiğiniz değişiklikleri gecikmeden hekiminizle paylaşmaktır.
KANSERSİZ SAĞ SAĞLIKLI MUTLU GÜNLER…
Prof. Dr. Kamile MARAKOĞLU
Selçuk Üniversitesi Tıp Fakültesi
Aile Hekimliği Anabilim Dalı Başkanı,
